Mindmappen

Mindmappen, wat is dat eigenlijk? Het klinkt best wel moeilijk, maar dat is het niet! Het is namelijk een woordweb, maar dan met leuke kleurtjes en plaatjes, die het nog overzichtelijker maken. Het helpt leerlingen om hele lappen tekst kleiner en overzichtelijker te maken, zodat het makkelijker is om te leren. Zelf heb ik het leren kennen op de middelbare school. Ik vond het erg handig en het was ook nog eens leuk om te doen. Het kost wel wat tijd, maar als de leerlingen het leuk vinden om te doen geeft dat niet. De leerlingen leren uiteraard ook van het maken van de mindmap. Het is wel leuker dan het schrijven van een saaie tekst, waarin niet meteen de belangrijkste dingen zichtbaar worden. Bij een tekst hebben leerlingen vaak de neiging om te veel dingen erin te zetten, bij een mindmap kan dat niet. Bij een vertakking is het de bedoeling dat er steeds maar één of een aantal woorden staat. Het is daarom ook meteen een verdieping van de leerstof: kan de leerling zien wat de essentie is, wat de belangrijkste begrippen zijn?
De mindmap is ook goed te gebruiken bij andere vakken dan Nederlands.

Hieronder een voorbeeld van een mindmap, waarin je de onderdelen van het vak Nederlands kunt vinden. Het is niet te vergelijken met het verwerken van theorie/leerstof in een mindmap, maar het geeft een goed beeld van hoe zo'n mindmap er eigenlijk uitziet. (Klik op het plaatje om het te vergroten)

Informatie zoeken en verzamelen

Informatie zoeken Hoe moeten leerlingen informatie verzamelen? Vaak gaan wij docenten ervan uit dat zij het wel kunnen vinden op internet. Ze krijgen vaak de opdracht "Kijk maar op internet!" - maar, hoe moet dat eigenlijk? Vandaag heb ik een cursusje 'informatie zoeken' bekeken op internet en zelfs ik heb nieuwe dingen geleerd. Een aantal van die dingen is zeker ook nuttig voor leerlingen.
Hieronder een rijtje met nuttige tips voor leerlingen:
- Gebruik aanhalingstekens (" ") om naar een zin of aantal woorden als geheel te zoeken. Anders komen er ook websites in je zoekresultaten, waarop de losse woorden staan.
- Gebruik een plusteken (+) om aan te geven welk woord het belangrijkste is.
- Gebruik het minteken (-) om aan te geven welke woorden je niet terug wilt vinden in de resultaten. 

Vergeet niet tegen je leerlingen te zeggen dat niet elke website even betrouwbaar is. Op deze website kun je vinden waaraan je een betrouwbare website kunt herkennen. Je kunt zelf de belangrijkste punten eruit halen en deze vertellen aan je leerlingen, of je geeft de link en laat de leerlingen zelf kijken op deze website.

Informatie verzamelen Als ze dan allerlei informatie hebben verzameld, wat doe je er daarna mee? Een idee voor het verzamelen van informatie is de Boekenmaker van Wikipedia. Hier kunnen ze verschillende pagina's aanklikken die dan in hun boek komen. Zo worden de pagina's die nuttig zijn voor hen samengebundeld tot een boek. Onderaan deze pagina zie je een voorbeeld hiervan.

Let erop: Wikipedia is een website die niet altijd betrouwbaar is. Het boek is wel maar een tip. Als het gaat om onbetrouwbare informatie van Wikipedia, zul je een andere mogelijkheid moeten zoeken, die ook toe te passen is op andere websites.

ICT in de les

Tot nu toe heb ik vooral mijn eigen mening verteld en me georiënteerd op verschillende mogelijkheden van het ICT op school. Vandaag ga ik het meer hebben over de echte praktijk: hoe kun je dat dan toepassen in de les? Ik heb verschillende sites bekeken; ik noem er hier drie die mij aanspreken en waar ik ideeën bij heb voor de uitvoering door leerlingen.

De eerste website die ik heel leuk en goed vind voor leerlingen is de boekenzoeker.
Op deze website wordt de leerlingen gevraagd naar verschillende dingen, zoals leeftijd, hoeveel ze lezen en interesses. Naar aanleiding van deze criteria verschijnt er een rijtje met boeken, die als het goed is aansluiten bij de wensen van de leerling. Zo is het heel makkelijk om iets te vinden dat hen waarschijnlijk aanspreekt. Dat is belangrijk, want ik wil graag dat de leerlingen plezier hebben of krijgen in het lezen. Ook staat er per boek bij vermeld waarom leerlingen het zouden lezen. Daar staat een soort minirecensie, die de leerlingen kan overtuigen om dat boek te kiezen. Wel is het een nadeel dat er op deze website niet alleen maar Nederlandse schrijvers staan. In de onderbouw is dat op de meeste scholen geen probleem. Wil je deze website ook gebruiken voor de bovenbouw? Vergeet dan niet te vermelden dat de leerlingen eerst moeten opzoeken of de schrijver wel Nederlands is. Alleen voor de doorgewinterde lezers, categorie 'moet je gelezen hebben' staan de Nederlandse klassiekers vermeld. Het is aan de school / de docenten Nederlands wat de leerlingen mogen lezen en dus bepalen zij zelf ook zelf hoe bruikbaar deze website is.

Deze website gaat over jongerentaal. Dit is erg interessant, want jongeren zijn mijn doelgroep! Zelf zullen ze het ook leuk vinden dat er eens wat extra aandacht wordt besteed aan hun 'eigen ding'. Jongeren vinden dit meestal een interessant onderwerp. Dus wil je eens wat anders doen dan lezen, schrijven, spreken, grammatica etc.? Besteed een lesje aan jongerentaal! Dit hoort bij het onderdeel taalbeschouwing. Alle taaldocenten hebben hier iets over geleerd, maar ze doen er bijna nooit iets mee met hun leerlingen. Sommige lesmethodes hebben wel een klein paragraafje hierover, maar deze wordt vaak overgeslagen, omdat het toch niet getoetst wordt. Dit is erg jammer, want leerlingen vinden het vaak wel leuk en interessant.
Op de website staat een opdracht, zoals je hem aan je leerlingen kunt geven. Wel is het bedoeld voor havo-4, maar je kunt het uiteraard zelf aanpassen aan het niveau van de leerling. Ook is er een pagina voor de leerkracht op deze website, waar de leerdoelen van de les worden vermeld. Wil je wel een les geven met dit thema, maar niet deze specifieke opdracht gebruiken? Kijk dan onder het kopje 'infobronnen'. Daar staan verschillende links naar websites die hierbij aansluiten. Hier kun je kijken om inspiratie op te doen, dan kun je zelf een les ontwerpen met dit thema.

De laatste website die mij erg bruikbaar lijkt, is de website van TiO. TiO richt zich voornamelijk op schrijfvaardigheid. Het programma is in stapjes opgebouwd, de leerling begint bij de basis en gaat daarna steeds dieper op de stof in. Bij de eerste stap leert de leerling formuleren, een juiste zinsbouw toepassen en hier gaat het vooral om de inhoud van de tekst. Daarna maakt de leerling kennis met verschillende tekstvormen: zo leert hij betogen, brieven en samenvattingen schrijven. Bij de laatste stap wordt aandacht besteed aan deelvaardigheden die belangrijk zijn voor de schrijfvaardigheid: woordenschat, spelling en grammatica. Bij TiO kunnen leerlingen ook elkaars teksten beoordelen.
Deze website helpt dus om de verschillende onderdelen te koppelen (woordenschat, spelling, grammatica, schrijfvaardigheid), de leerlingen zijn ook op een leukere manier bezig met schrijfvaardigheid en er is aandacht voor feedback.

Ik vond het leuk om verschillende ideeën voor in de praktijk te bekijken en wie weet ga ik er wel een paar gebruiken!

Wat hebben mijn klasgenoten bedacht? Op deze letterlijke wall, hebben klasgenoten en ik onze ideeën gepost:

Created with Padlet

Boeken lezen: papier of digitaal?

Lopen de boekenwinkels leeg? Blijven papieren boeken bestaan? Vroeger hadden mensen een kast vol video's, daarna een kast vol dvd's... nu alleen nog maar een externe harde schijf, verstopt naast de tv. Daarop kunnen honderden films staan, gewoon, bestandjes! Boeken lijken dezelfde ontwikkeling te gaan doormaken als films (en muziek). De strijd tussen ouderwets papier en modern digitaal lezen is nu volop bezig.

Persoonlijk vind ik het leuk om lekker weg te kunnen kruipen met een boek. Van papier. Ouderwets de bladzijde omslaan. Het is leuk omdat je zo snel kunt zien hoe je vordert, ben je al halverwege het boek? Ook heeft het boek een mooie kaft en is het leuk als je boekenplank vol staat met leuke gekleurde boekenruggen. Of, kijk: ik heb de hele serie verzameld. Het zal niet lang meer duren voordat papieren boeken gezien worden als 'ouderwets' en alleen verzamelaars nog een volle boekenkast in hun huiskamer hebben staan. Dat vind ik zelf heel jammer. Als je een volle boekenkast thuis hebt staan en je krijgt visite, geeft dat misschien aanleiding tot een leuke discussie: "Hee, dat boek heb ik ook gelezen - wat vond jij ervan?"

Toch valt er ook te pleiten voor de digitale boeken. Ten eerste zijn ze een stuk goedkoper dan papieren boeken. Ten tweede hoef je maar één apparaatje mee te nemen, een dun, licht apparaatje. Het apparaatje, een tablet of e-reader, weegt al een stuk minder dan één papieren boek. Ik zeg niet voor niets zo nadrukkelijk: één, er kunnen namelijk véél meer boeken op de e-reader terecht - toch wordt het niet zwaarder. Dus, als je een boek begint te lezen op je e-reader, maar het valt tegen, dan kun je gewoon een ander boek lezen, want je hebt er meerdere meegenomen. Het scheelt ook een hoop ruimte in je huis; je houdt een lege kast over. 

Die lege kast is wel fijn voor ruimte, maar ik hoef geen extra ruimte. Zoals ik al zei vind ik het zelf juist leuk als je allerlei boeken zichtbaar in je woonkamer hebt. 

Tot nu toe heb je mijn mening gelezen; laat ik er nu eens wat feitjes bij halen. Op deze website lees je dat jongeren niet veel meer lezen. Wel is het zo dat de meeste jongeren (75%) van papier lezen, wanneer ze dan toch eens hebben gelezen. De jongeren die wel digitaal lezen, lezen niet het meest van een e-reader, hoewel dat wel  het beste apparaat is daarvoor. Deze jongeren lezen vanaf de computer, mobiel, e-reader en tablet - in deze volgorde. Dat is jammer, want de e-reader is het meest aan te raden om te gebruiken voor het lezen van boeken. Deze is namelijk speciaal daarvoor ontworpen en heeft een speciaal scherm dat beter is voor je ogen dan een tablet of andere apparaten. Daarnaast is een e-reader het best geschikt, omdat je op alle andere apparaten veel meer kunt doen dan lezen. Jongeren zijn dan geneigd te gaan multitasken, waardoor ze zich minder concentreren op het lezen en zich niet zo goed kunnen inleven in het verhaal. Wel is het zo dat de jongeren tijdens het multitasken, internetten e.d., verschillende dingen tegenkomen die hen op aansporen tot lezen, zoals reclames voor boeken, die vaak ook op andere soorten websites te vinden zijn. Jongeren zijn namelijk ook heel gevoelig voor aanbevelingen, voor tips van familie, vrienden, collega's. Zouden ze ook luisteren naar boekentips van docenten..? Of staan die niet dichtbij genoeg? "Docenten Nederlands móeten wel lezen, dat wil niet zeggen dat ik het ook  een leuk boek vind..."? Als familie en vrienden lezen doen ze dat geheel vrijwillig, uit ontspanning, omdat ze daar zelf voor kiezen - dat is voor jongeren misschien aannemelijker.

Ik zou dus toestaan dat ze digitaal lezen en zou ik daarvoor de e-reader het meest aanraden.

Hieronder staat een opdracht die je aan leerlingen zou kunnen geven over dit onderwerp.

Click here for larger version

Als je leerlingen dan een boek hebben gelezen, van papier of digitaal, moeten ze daarna meestal een boekverslag erover schrijven. Meestal moeten ze een saai verslag maken. Om er een origineel tintje aan te geven kun je bij een boekverslag de informatie van de schrijver ook laten verwerken door de leerlingen in een Fakebook. Hier zie je een voorbeeld: